Studiereis: Bosnië en Herzegovina

Ik ben nog steeds op zoek naar de woorden om deze studiereis mee te beschrijven.

Voor mijn minor, de Srebrenica-genocide in context, ben ik samen met mijn klas naar Bosnië en Herzegovina gereisd. Ik heb met mijn eigen ogen gezien hoe de oorlog littekens in dit land heeft achtergelaten, en hoe een verdeelde samenleving heeft kunnen leiden tot een bloederige oorlog waar zelfs een genocide heeft plaatsgevonden. De vader van een van de professoren van de Universiteit van Sarajevo is nog altijd vermist. Je ziet nog steeds kogelgaten in gevels. Bijna elke volwassene die je op straat tegenkomt, draagt de oorlog met zich mee. Het is soms niet te bevatten.

Ik werd voordat ik een winkeltje in Sarajevo inliep, gewaarschuwd door een klasgenoot om niet tegen de verkoopster te noemen dat ik Nederlander ben: “De rol van de Dutchbatters ligt hier nog steeds gevoelig.” Wat ik ook heb kunnen zien, is hoe de laatste stappen van genocide hier nog steeds spelen. We hebben te maken gekregen met mensen die de moord op meer dan achtduizend mannen weigeren een genocide te noemen.

We zien hoe de ideologie die tot de genocide heeft geleid, nog altijd aanwezig is in de politiek. In de bus onderweg naar Srebrenica zie ik een billboard staan langs de weg, erop staat de voormalige leider van de Bosnische Serviërs: Milorad Dodik. Het gaat om een steunbetuiging, ‘Dodik zal winnen, Srpska zal winnen.’ Het is pas enkele weken geleden dat hij heeft erkend dat hij uit zijn ambt is gezet, de komende zes jaar mag hij geen politiek meer bedrijven.

Ook worden tijdens de reis veel parallellen getrokken met de genocide die gaande is in Gaza. Wanneer ik uitkijk op de duizenden graven van het Memorial Center, denk ik aan hoeveel groter een begraafplaats daar zal moeten zijn. Ik hoor iemand opmerken dat deze begraafplaats niet groot genoeg zou zijn om alle kinderen te begraven die in Gaza zijn gedood. Bij meerdere overlevenden vallen de woorden “Never again, werd gezegd. Toch gebeurt het nu weer.”

De beelden die ik heb gezien en de verhalen die ik heb gehoord, spoken nog door mijn hoofd. Deze reis zal mijn blik op oorlog en politiek voorgoed veranderen.