Een draagmoeder, drone-aanvallen en zonder paspoort over de Oekraïense grens 17 maart 20262 mei 2026 Jeroen* (39) wacht in een ziekenhuis in Kyiv: vandaag wordt hij vader. Zijn vrouw Ilona (54) is een deur verder te vinden, waar de bevalling gaat plaatsvinden. De weeën komen niet op gang en er wordt gekozen voor een keizersnede. Na slechts een kwartier ziet hij Ilona, in haar armen heeft ze hun dochter Charlotte. Tranen schieten in zijn ogen en hij neemt haar voor het eerst in zijn armen. Ze is onder bijzondere omstandigheden geboren: het is namelijk niet Ilona die net is bevallen. Het was de Oekraïense draagmoeder Ludmilla. *In verband met de bescherming van de privacy van betrokkenen is het bovenstaande verhaal gefigneerd. Jeroen en Ilona zijn een aantal jaar getrouwd wanneer ze besluiten de volgende stap in hun relatie te zetten. Langzaam komt het besef dat zijn vrouw vanwege hormonale problemen hun gewenste kind niet zelf zal kunnen dragen. Ze verdiepen zich in alternatieven en besluiten tot draagmoederschap. In 2022 hebben ze een online consult met een kliniek in Charkiv, een stad in het noordoosten van Oekraïne. “Ik hoorde op de achtergrond een sirene en opeens werd het gesprek afgebroken. Toen dacht ik: volgens mij moet dit project eerst even op ijs worden gezet.” De Russische invasie van Oekraïne is begonnen. Ze zoeken naar andere landen waar ze hun kinderwens kunnen vervullen, maar de kosten lopen in de Verenigde Staten hoog op en alternatief Georgië valt af vanwege een wetswijziging. Een jaar later komen ze toch weer uit op Oekraïne, en na enkele consulten en het afsluiten van een lening kondigen ze tijdens het kerstdiner hun plannen voor het nieuwe jaar aan. Jeroens ouders hebben moeite met de plannen en maken zich zorgen om de veiligheid van hun zoon en schoondochter. Desondanks tekenen Jeroen en Ilona een dag later een contract met de kliniek waar ze hun traject gaan volgen: World Center of Baby. Maart 2024, Lviv Jeroen en Ilona rijden in één dag vanuit hun woning vlak over de grens in de Duitse deelstaat Nedersaksen naar de Pools-Oekraïense grens. “Na tien kilometer, in de eerste gehuchten na de grens, zie je aan de begraafplaatsen dat er oversterfte is in het land. Heel veel verse graven waar mensen pas een paar maanden liggen, en dat gaat zo elk dorp door,” verzucht hij. De wegen zijn slecht, maar worden na een aantal kilometer beter. Nog honderd kilometer te gaan. In Lviv wordt bloed afgenomen en zaad afgestaan. “De sfeer in de stad was gek genoeg heel goed. Je zult je verbazen aan waar een mens allemaal aan kan wennen. Dat viel ons ook op toen de eerste nacht een sirene afging, en de receptioniste ons verzekerde dat ze ons op zou komen halen als er écht wat aan de hand zou zijn en ons een goede nachtrust wenste,” vertelt Jeroen. Direct na de laatste afspraak vertrekken ze richting de Poolse grens. Draagmoeder Ludmilla Terug in Duitsland ontvangen ze de uitslag van de zaadanalyse en mogen ze een eiceldonor selecteren uit een catalogus met vijftig vrouwen. Ze worden uitgebreid omschreven: van sterrenbeelden tot hun grootste angsten. Ze kiezen voor een vrouw met bruin haar en bruine ogen, net als Ilona. Ze willen graag twee bevruchte eicellen laten inbrengen, hopend op een tweeling. De keuze uit draagmoeders is daardoor beperkt tot drie vrouwen: ze kiezen voor Ludmilla. Ze vertelt niet alleen over het verloop van haar zwangerschap, maar ook over haar eigen leven. Ze woont in het kleine stadje Tsjerkasy- tweehonderd kilometer van Kyiv, aan de rivier de Dnjepr- waar soms drones en raketten over daken vliegen, onderweg naar doelen in Kyiv. Ze is weduwe en heeft een zevenjarig zoontje, Zahar. Haar man is gesneuveld bij een poging om Zaporizja, de grootste kerncentrale van Oekraïne, te bevrijden van het Russische leger. Ze is van plan het geld dat ze verdient te gebruiken om naar het westen van Oekraïne te verhuizen, waar het veiliger is. Eén van de twee uitgekozen eicellen nestelt zich in Ludmilla’s baarmoeder. Een meisje. Een maand voordat Ludmilla is uitgerekend, vertrekken Jeroen en Ilona richting Kyiv. “We hebben het babystoeltje alvast in de auto gezet en babykleding, melkpoeder en speelgoed ingepakt. Dat zijn dingen die je normaal gesproken nooit hebt ingekocht, maar opeens is dat normaal.” Ze steken de grens zonder problemen over, rijden opnieuw naar Lviv, vervolgen hun weg richting Rivne en vanaf daar is het één langgerekte snelweg naar Kyiv. April 2025, Kyiv “In het begin van de oorlog zaten de Russen op de snelweg waar we over reden, je zag er kapotgeschoten huizen, kogelgaten in de weg en splinters van granaten. Toen we het metershoge Moederlandmonument zagen, ging er een rilling door mijn lijf,” vertelt hij. Ludmilla verblijft in een appartement dat werd aangeboden door World Center of Baby. Jeroen en Ilona huren een appartement en geven hun voorkeur aan voor een plek dat uitkijkt op het westen, niet met een prachtig uitzicht over de rivier maar bij voorkeur op een ander gebouw—om het risico op directe inslagen te beperken. Het appartement is eerst nog bezet, dus de eerste nacht slapen ze in een appartement op de achtste verdieping. Ze schrikken elke nacht wakker van de vele luchtalarmen en zoeken regelmatig een schuilkelder op. Ondertussen spreken ze af met Ludmilla en haar zoon Zahar. “Nee schat, dat is een raket” Ook de nacht voor de geboorte gaat het luchtalarm af: “Er kwam niet alleen een drone, maar ook een kruisraket en een ballistische raket aan. Mijn vrouw keek uit het raam en zei, “Wat is dat? Een vallende ster?” Ik zei: “Nee schat, dat is een raket.” We zagen hem vier kilometer verderop inslaan. Het was ongeveer waar de flat van Ludmilla stond, en waar haar zoon verbleef. We belden haar, ze lag al in het ziekenhuis en kon haar familie niet bereiken. De raket bleek zevenhonderd meter van de flat te zijn ingeslagen en heeft een telefoonmast beschadigd, alle ramen waren gesprongen en Zahar was helemaal overstuur. Ze hebben hem met injecties moeten kalmeren. Dat was het ergste van allemaal, dat hebben wij niet meegemaakt. Dat heeft die jongen meegemaakt.” De volgende dag wordt hun dochter Charlotte geboren. In de dagen erna haast Ludmilla zich naar haar zoon en reist Jeroen door de stad voor het ondertekenen van de geboorteakte en een DNA-test, deze zullen ze nodig hebben om een paspoort aan te vragen. Het zou twee weken kunnen duren voordat de vertaling van de geboorteakte klaar is, maar Jeroen en Ilona willen niet langer wachten op alle procedures. Het luchtalarm gaat steeds vaker af en op driehonderd meter van het appartement slaat een drone in. Ze besluiten om de volgende dag te vertrekken, zonder paspoort voor Charlotte. De Noordpool, Rusland en Ibiza “De hele lucht was pikzwart. Het rook net als een schietbaan. Op onze telefoons gingen steeds alarmen af en de navigatie werkte opeens niet meer. Toen was ik op de Noordpool, toen in Rusland en toen op Ibiza. Ze blokkeren het signaal van drones om ze van hun pad af te brengen, maar daar reageerden onze telefoons ook op. Het Oekraïense leger had richtingsborden gedemonteerd, dus we wisten niet waar we heen moesten.” Even later verschijnt er een rookwolk aan de horizon. Achteraf zal blijken dat het ging om één van de 350 drones die vanuit de Krim op Kyiv werden afgevuurd. Ze rijden door, de alarmen stoppen, het zonnetje schijnt en de lange, saaie snelweg naar Rivne strekt zich weer uit. Aan de grens komen ze in de problemen. “Als je een goede corruptieradar hebt, kom je ook over de grens zonder paspoort. Dan moet je natuurlijk wel mazzel hebben met wie tegenover je staat.” Aan de Hongaarse kant van de grens krijgt Charlotte een noodpaspoort, die vijf dagen geldig is. Onderweg naar Duitsland krijgen ze een bericht van de eigenaar van het appartement waar ze hebben geslapen. Het raam van het appartement waar ze de eerste nacht in hebben geslapen was eruit geslagen na een drone-inslag. Hij stuurt een foto van de schade, de gasten die er sliepen zijn ongedeerd gebleven. Jeroens ouders zijn blij dat het gezin heelhuids is thuisgekomen. “Dan zie je ook waar Jeroen het voor gedaan heeft en waar hij alle risico’s voor heeft gelopen,” vertellen ze. Inmiddels is Charlotte tien maanden oud, maar haar paspoort heeft nog steeds niet. Doordat ze Nederlandse nationaliteit heeft, maar in Duitsland woont is het een lastig proces. Ook de adoptie van Charlotte door Ilona is nog niet rond, haar Hongaarse nationaliteit maakt het proces lastig. Jeroen heeft nog maandelijks contact met Ludmilla, ze is verhuisd en verblijft nu bij haar ouders in een klein dorp op het Oekraïense platteland. Ze wonen daar zelfvoorzienend, waardoor ze minder last ervaren van stroomuitval. “We gaan haar zeker nog een keertje opzoeken.” Achtergrond